Memento Mori (Bienale Venetie)

momento_mori

Henk Hofland, de man die voor ons al decennia lang onze eigen tijd in de gaten houdt, heeft geschreven dat we leven in de lulligste tijd sinds mensenheugenis.
Ik denk dat hij daarmee bedoelt dat de moderne mens in een onmogelijke spagaat is terecht gekomen. We zijn de meest welvarende generatie in de geschiedenis van de mensheid, alle techniek en alle informatie staat ons ter beschikking, alle grenzen zijn verlegd en de taboes doorbroken en alles wat we kunnen verzinnen is ons wezenloos te kopen en te eten. Tegelijkertijd zijn we in oorlog, in Irak en in het Midden-Oosten. De dood en het aanstormende geweld proberen we al zappend buiten de deur te houden en kijken liever naar topkoks, huizenverbouwers en tuinverfraaiers. De dood is in Venetië wel prominent aanwezig en voornamelijk in de eigentijdse kunst die Venetië dit jaar overspoelt. Verschillende kunstenaars hebben los van elkaar, naar ik aanneem, het idee gehad om deze tegenstelling van leefgenot en rijkdom en dood en verderf als thema voor hun kunst te kiezen. Maar bovendien hebben ze ook allemaal een modern icoon ontworpen die dit alles als een soort logo symboliseert, namelijk: De Schitterende Schedel. Er was al de geruchtmakende, voor miljoenen aan edelstenen bezette schedel van Damien Hirst. Hij is hier met een aparte presentatie aanwezig, met o.a. een zilveren schedel. In het Duitse paviljoen kan iedere bezoeker een nepexemplaar van het supermodeblad Vogue van de enorme stapels meenemen. Op de cover staat geen mooie jonge meid, maar een grijnzende schedel, versierd met een gouden Venetiaans masker met glitters en edelstenen. “Glamour and Inferno” zijn de woorden waarmee Isa Genzken haar presentatie samenvat. Midden in de stad, in het Canal Grande, staat een metershoge schedel van Subodh Gupta. Hij is gemaakt van roestvrij stalen potten en pannen en staat uitdagend te fonkelen in de zon. Dan is er nog de glanzend gouden schedel van Bertozzi en Casoni die je van vele affiches tegemoet straalt. Zijn lange pinokkioneus doorboort als een raket een glasplaat. Wat moet ik met deze renaissance van de schedel? Beeldend ben je er snel op uitgekeken en zijn zeggingskracht heeft hij reeds lang verloren. Al een jaar heeft de mode de schedel geannexeerd. Overal zijn T-shirts, jurkjes, gespen en schoenen met schedels te koop (afgewisseld met hartjes). Er zijn wel andere beelden met de dood als thema die je met je mee blijft dragen. Op een video bij de Arsenale staat een jochie op een veldje voor platgeschoten huizen, al hijgend van inspanning, niet een voetbal, maar een schedel hoog te houden. In een andere hal, op meters hoge schermen zeggen mensen van over de hele wereld, kijkend in de camera slechts één ding; Ik zal sterven, Je vais mourir, I will die.

Buiten in de stad, staan op een vierkante kilometer een zestigtal schitterende kerken. Allemaal afgeladen met tien eeuwen kunst. Op overweldigende en superieure wijze vertellen de schilderijen en beelden ons dat we sterfelijk zijn. Het “memento mori”, gedenkt te sterven, klinkt daar zo indringend, dat je de opgetuigde schedels van onze eigentijdse kunstenaars haast gaat zien als het lulligste idee aller tijden.